Reorganizacja diecezji polskich

Instytut Teologiczny i jego powstanie związane jest niewątpliwie z reorganizacją w roku 1992 diecezji polskich. Dzieła nowego podziału administracyjnego w Polsce dokonał Jan Paweł II w trosce pasterskiej o dobro Kościoła w naszym kraju bullą Totus Tuus Poloniae Populus, z dnia 25 marca 1992 roku.

W dekrecie o ustanowieniu i terytorium granic diecezji, wśród 13 nowo powstałych znalazła się też diecezja bielsko-żywiecka. Utworzona została z wydzielonego terytorium archidiecezji krakowskiej i diecezji katowickiej. Z utworzeniem nowej diecezji rodziła się konieczność organizowania urzędów związanych z jej funkcjonowaniem. Już w czasie swego pobytu w Bielsku przed ingresem 5 maja 1992 r., Biskup Ordynariusz zdecydował, że Kuria Biskupia będzie mieściła się w budynkach przyległych do kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bielsku-Białej.

Koniecznością stało się również utworzenie ośrodka dla diecezji kształcącego nie tylko przyszłych katechetów, ale także inteligencję o pogłębionej wiedzy religijnej, by mogła w przyszłości wejść z większą aktywnością w życie diecezji.

Studenci przygotowujący się do kapłaństwa z terenu nowej diecezji mieli prawo kończenia studiów teologicznych, każdy w swej macierzystej diecezji. Także nowo przyjmowani kandydaci mieli prawo wyboru seminarium duchownego (Kraków lub Katowice). Od roku akademickiego 1993/1994 wszyscy kandydaci zgodnie z ich życzeniem rozpoczęli studia w Wyższym Seminarium Duchownym Archidiecezji Krakowskiej w Krakowie.
Diecezjalnym ośrodkiem kształcenia teologicznego miał stać się Instytut Teologiczny, który już dziś może poszczycić się swoją dziesięcioletnią historią istnienia i działalności. Ten mały jubileusz stał się okazją do ukazania jego aktywności i wartości, jakie wniósł w życie diecezji.

Powstanie i rozwój Instytutu

Utworzenie Instytutu Teologicznego zrodził duch czasu i klimatu posoborowego w jakim żyjemy. To właśnie Sobór Watykański II w dekrecie o apostolstwie świeckich zachęca laikat do czynnego zaangażowania się w życie Kościoła i większej aktywności. By to zadanie zgodnie z wolą Kościoła dobrze wypełnić, należy również zwrócić uwagę na pogłębienie swej wiedzy religijnej.

Ojciec Święty Jan Paweł II zachęca świeckich do czynnego udziału w życiu własnego Kościoła diecezjalnego, przytaczając słowa Soboru Watykańskiego II: „Niech będą zawsze uwrażliwieni na sprawę diecezji, której parafia jest jakby komórką, gotowi zawsze na wezwanie swojego pasterza zaangażować swe własne siły w przedsięwzięcia diecezjalne. Co więcej, by zadośćuczynić potrzebom miast i okręgów wiejskich, niech nie zacieśniają swojej współpracy do granic parafii, czy diecezji, ale niech usiłują rozszerzyć ją na tereny między parafialne, między diecezjalne .”.

Kierując się tą myślą, Biskup Ordynariusz w trosce o pogłębienie wiedzy teologicznej kapłanów i wiernych świeckich diecezji bielsko-żywieckiej oraz przygotowania katechetek i katechetów świeckich i zakonnych, a także wypełniając zalecenia zawarte w kan. 821 KPK, w dniu 24 czerwca 1994 roku powołał do istnienia Instytut Teologiczny im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej, którego dyrektorem został jego inicjator i założyciel ks. prof. Tadeusz Borutka.

Mianowany Dyrektor od razu przejął w swe ręce troskę o rozwój Instytutu, a także podjął się trudu załatwienia wszelkich spraw prawno-administracyjnych, koniecznych do funkcjonowania nowej uczelni. Już pismem z dnia 24 czerwca 1994 r. Kuria Diecezjalna, zgodnie z wymaganiami ustaw państwowych, powiadomiła Urząd Rady Ministrów, Biuro do Spraw Wyznań w Warszawie, o konieczności erygowania instytutu dydaktyczno-naukowego w Bielsku-Białej przez Biskupa bielsko-żywieckiego. Kiedy w dniu 21 lipca 1994 roku Biuro do Spraw Wyznań potwierdziło odbiór pisma o utworzeniu instytutu, było to dowodem uzyskania osobowości prawnej przez „Instytut Teologiczny im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej”. Równocześnie ks. Borutka rozpoczął starania o afiliację Instytutu Teologicznego do Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie.

W tym celu zostały przygotowane odpowiednie materiały, które po uzyskaniu aprobaty Wydziału Teologicznego, a następnie Senatu Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, zostały przesłane do Stolicy Apostolskiej.

W tym miejscu należało pokonać pewną trudność wysuniętą przez Stolicę Apostolską, która w liście Kongregacji ds. Wychowania Katolickiego podpisanym przez Kard. P. Laghi i abp. J. S. Martinesa zauważyła, że program studiów w Bielsku w Instytucie Teologicznym jest przewidziany na 5 lat, podczas gdy w Statucie Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie na kursie magisterskim trwa 6 lat.

Wówczas Senat Papieskiej Akademii Teologicznej powołał specjalną Komisję, która dokonała istotnych zmian w Statucie Instytutu. Sporządzono nową dokumentację i po jej zatwierdzeniu ponownie przesłano do Stolicy Apostolskiej. Tym razem w Rzymie nie było już żadnych wątpliwości. W dniu 24 maja 1996 r. kardynał P. Laghi oraz abp J.S. Martines podpisali dokument afiliujący Bielski Instytut Teologiczny do Papieskiej Akademii Teologicznej, wręczony 18 września 1996 r. Dyrektorowi Instytutu, podczas obrad Senatu Akademii.

Instytut Teologiczny w Bielsku-Białej prowadził zatem działalność w oparciu o umowę współpracy z Wydziałem Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, zatwierdzoną przez Kongregację ds. Wychowania Katolickiego. W tych okolicznościach w inauguracji roku akademickiego 1996/1997 w dniu 26 października wziął udział abp Józef Kowalczyk, nuncjusz apostolski w Polsce.

W dniu 7 sierpnia 2002 r., Kongregacja ds. Wychowania Katolickiego przedłużyła umowę pomiędzy Instytutem Teologicznym w Bielsku-Białej a Wydziałem Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie do roku 2008.

Tymczasową siedzibą Instytutu przez pięć lat był Dom Katechetyczny parafii św. Maksymiliana Marii Kolbego w Bielsku-Białej. Od roku akademickiego 1999/2000 Instytut otrzymał stałe miejsce w nowo wybudowanym gmachu Kurii Diecezjalnej przy ul. Żeromskiego.

Był to zatem rok szczególnej radości, którą wyraził ks. Dyrektor podczas inauguracji nowego roku akademickiego słowami: „Z łaski Bożej Instytut Teologiczny im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej rozpoczyna szósty rok swojej działalności. Jest on dla nas bardzo szczęśliwy, bowiem weszliśmy do nowego gmachu, który został dostosowany do naszych potrzeb. Spełnia on wszystkie nasze oczekiwania i daje szansę na rzetelną pracę.

Młoda diecezja bielsko-żywiecka budując z trudem pomieszczenia dla urzędów kurialnych nie zapomniała o pomieszczeniach dla laikatu. Jest to dowód pełnego zrozumienia istoty Kościoła. Nowe warunki są dla nas wszystkich wyzwaniem do odpowiedzialnej nauki i pracy. Odpowiedzialna nauka zobowiązuje do poznawania prawdy i trwania w niej. Domaga się także przekazywania jej innym tak, aby wszyscy poznali Boga i w Nim odnaleźli swoje zbawienie”.

Zmiany statusu Instytutu

Podczas wspomnianej inauguracji ks. prof. Tadeusz Borutka poinformował obecnych o wznowieniu starań nadania Instytutowi statusu kościelnej szkoły wyższej: „Instytut Teologiczny posiadający umowę o współpracy z Papieską Akademią Teologiczną Krakowie w zakresie kształcenia na poziomie magisterskim, dzięki umowie między Rządem Rzeczypospolitej a Konferencją Episkopatu Polski w sprawie statusu prawnego szkół wyższych zakładanych i prowadzonych przez Kościół Katolicki zawartej w dniu 1 lipca 1999 r. może w najbliższym czasie osiągnąć status kościelnej szkoły wyższej. Odpowiednie materiały w tej sprawie zostały przesłane do Ministra Edukacji Narodowej. Dzięki wspomnianej umowie studenci w nowym roku otrzymują stypendia naukowe i socjalne. W ten sposób studenci teologii zaczną być traktowani na równi ze studentami innych dyscyplin naukowych”.

Starania w tej sprawie uaktywniono w roku 2002, kiedy to bp T. Rakoczy skierował wniosek do Minister Edukacji Narodowej i Sportu Krystyny Łybackiej z prośbą „o uznanie Instytutu Teologicznego im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej za kościelną szkołę wyższą.” Do wniosku dołączono jego uzasadnienie, zredagowane przez ks. T. Borutkę, w którym stwierdzono, że: „Status ten pozwoli Instytutowi Teologicznemu samodzielnie rozwijać – oczywiście na poziomie wyższej szkoły zawodowej-działalność naukowo-dydaktyczną, poszerzyć grono wykładowców i zapewnić swoim absolwentom otrzymanie dyplomu licencjata (zawodowego), który ułatwi im podjęcie pracy w katechizacji w szkołach. Wielu studentów, z różnych powodów, często materialnych, nie kontynuuje studiów magisterskich, lecz bezpośrednio po zakończeniu licencjatu poszukuje pracy”.

Pozytywną odpowiedzią na skierowany wniosek, było pismo Przewodniczącego Państwowej Komisji Akredytacyjnej, w którym stwierdzono: „Prezydium Państwowej Komisji Akredytacyjnej pozytywnie opiniuje wniosek Instytutu Teologicznego im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej w sprawie stwierdzenia spełnienia warunków do prowadzenia wyższych studiów zawodowych na kierunku „teologia”, bowiem zostały spełnione warunki do prowadzenia tego kierunku określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 marca 2002 r. w sprawie warunków, jakie powinna spełniać uczelnia, aby otworzyć i prowadzić kierunek studiów, oraz nazw kierunków studiów”.

Ostateczna decyzja Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w tej sprawie została przekazana pismem z dnia 21 III 2003 r., na podstawie której stwierdzono, co następuje: „… stwierdzam spełnienie przez Instytut Teologiczny im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej warunków do prowadzenia wyższych studiów zawodowych na kierunku >teologia<„.

Zatem od roku akademickiego 2003/2004 Instytut Teologiczny spełnia wymogi stawiane wyższym szkołom zawodowym i ma prawo nadawać stopień licencjatu zawodowego w zakresie teologii.

Siedziba Instytutu

W latach 1994-1999 Instytut Teologiczny korzystał gościnnie z pomieszczeń katechetycznych parafii Św. Maksymiliana Marii Kolbego w Bielsku-Białej Aleksandrowicach. Od roku akademickiego 1999/2000 uczelnia posiada swój własny, nowy gmach w Bielsku-Białej, przy ul. Żeromskiego 5. Budynek posiada 10 sal wykładowych rozmieszczonych na czterech kondygnacjach. Wszystkie są wyposażone w podstawowe pomoce dydaktyczne. Oprócz sal wykładowych, gmach posiada lektorium i czytelnię czasopism, wyposażoną w komputery posiadające bazę danych posiadanych woluminów oraz tytułów czasopism. Ponadto jedna sala została przystosowana do ćwiczeń z wykorzystaniem sprzętu komputerowego. Wyposażona jest w 10 stanowisk komputerowych, połączonych sieciowo i mających stałe łącze z Internetem. Uczelnia posiada aulę przeznaczoną na 260 miejsc. Prowadzący wykłady i ćwiczenia mają do dyspozycji pokój profesorski. Studenci i pracownicy uczelni mogą skorzystać z kawiarenki. W gmachu uczelni znajdują się ponadto pomieszczenia Biblioteki.

Od roku akademickiego 2001/2002, na podstawie umowy pomiędzy Instytutem Teologicznym im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej, reprezentowanym przez dyrektora Ks. prof. dr hab. Tadeusza Borutkę, a Akademią Techniczno-Humanistyczną w Bielsku-Białej, reprezentowaną przez pana rektora prof. dr hab. Marka Trombskiego – udostępniono także budynek Instytutu Teologicznego dla potrzeb Wydziału Humanistyczno-Społecznego i dla kierunku Socjologia – Wydział Zarządzania i Informatyki (10 sal wykładowych, w tym 1 sala wykładowa na 260 miejsc oraz laboratorium komputerowe z Internetem, zapewnienie podstawowej obsługi, tzn. portierów i sprzątaczki oraz możliwość korzystania z biur (kserokopiarka, komputer, telefon, faks) kawiarenki, lektorium, biblioteki i pokoju profesorskiego. Umowa ta zawierana jest każdorazowo na okres jednego roku akademickiego.